Kongenital veya edinsel olarak gelişebilir, büyük çocuklarda gö­rülen oküler toksoplazmoz sıklıkla kongenital veya postnatal infeksiyonun bir reaktivasyonu olarak görülür. Yenidoğanda göz lezyonları bilateraldir. Daha geç ortaya çıkan toksoplazmozda korioretinit tek taraflı olabilir ve hastalığın tek belirtisini oluşturabilir. Aktif dönemde fundus’da etrafları kabarık ve hiperemik bir zar ile çev­rilmiş beyaz veya sarımtrak beyaz lezyonlar gözlenir. Gözün vitreus bölümü hücre ve eksü­da ile dolmuş olabilir. Bu durumda fundus gö­rülemez. Eski lezyonlar maküla çevresinde veya periferik bölümde soluk glial nedbeler olarak görülür, retinanın harabiyete uğradığı bölgeler­de pigmentasyon görülebilir. Gözde perimaküler lezyonlar santral vizyon kaybına, periferik fokuslarm aktivitesine bağlı eksüda birikmesi ise bulanık görmeye neden olur.

Toksoplazmalı yenidoğan ve sütçocukiarmda oküler toksoplazmoz retinokoroidit dışında mikroftalmi, posterior kortikal katarakt, anizometropi, strabismus ve nistagmus belirtilerine de neden olabilir.

Tanı

Toksoplazmozda BOS bulguları nonspesifiktir.

T.gondii’nin izolasyonu oldukça güçtür, otopsi ve biyopsi materyelinde kist formu şek­linde en kolay saptanabilir. Toksoplazmanm de­ri testi aylar sonra gelişen gecikmiş aşırı duyar­lık reaksiyonudur. Bu testten ancak latent infek-siyon tanısında  yararlanılabilir.

Tanı için en yol gösterici testler serolojik testlerdir. En yaygın kullanılan test Sabin-Feld-man boya testidir (dye testi). Canlı T.gondii or­ganizmaları 31°C de 1 saat normal serum ile inoküle edilirse şişerler. Bu süspansiyona meti­len mavisi ilave edilirse mavi boyanırlar. Anti­kor varlığında organizmaların yüzeylerinde antijenantikor kompleksi oluşması ile lizis olur ve parazitler boya almazlar. Sabin-Feldman tes­ti IgG sınıf antikorları ile ilgili bir testtir. IgG antikorlarının anneden çocuğa geçebilme nede­ni ile kongenital infeksiyon tanısında ancak 6. aydan sonra yararlıdır.

İndirekt hemaglütinasyon (IHA) ye komplemarı fiksasyon testleri Sabin-Feldman testin­den daha geç pozitifleşir. İndirekt fluoresan antikor (İFA)  testi Sabin-Feldman testine eşdeğer bir testtir.

Bunun dışında toksoplazma için IgM sını­fından antikorları gösteren bazı serolojik test­ler de vardır. Bu antikorlar akut infeksiyondan hemen sonra, SabinFeldman ve IHA dan çok daha erken, olarak yükselirler. Bunlar arasın­da ELISA-IgM ve ISAGAIgM en duyarlı yön­temlerdir.

Tedavi

Tedaviye ve tedavi süresine klinik belirtile­rin niteliği ve ağırlık derecesine göre karar ve­rilir. Spesifik tedavi taşizoid forma etkilidir.

Tedavide kullanılan ilaçlar.- Pyrimethamin (Daraprim) bîr antimaiarial drogdur. Yarı öm­rü 4-5 gündür. 25 mg lık tabletleri vardır. BOS a geçişi % 10-25 oranındadır. Sistemik belirtileri olan hastalarda tedaviye ilk 2 gün 15 mg/m² (veya 1 mg/kg) bolus dozuyla başlanır, sonra gün aşırı 15 mg/m² olarak devam edilir. Ağır vakalarda tedavi ilk birkaç hafta hergün uy­gulanır.

Pyrimethamine bir folik asit antagonistidir. En önemli yan etkisi kemik iliği süpresyonudur. Hastalar ilacı aldıkları sürede haftada iki kez lökopeni ve trombositopeni yönünden kontrol edilmelidir. Birlikte günde 5 mg dozda folinik asit verilmesi ile bu yan etkinin hafiflediği bil­dirilmiştir. Pyrimethamine’in daha az rastlanan yan etkileri mide ve karın ağrısı, baş ağrısı ve ağızda kötü bir tat hissidir.

Sulfadiazin pyrimethamine ile sinerj istik etki gösterir ve genellikle toksoplazmoz tedavi­sinde bu iki ilaç birlikte kullanılır. Sulfadiazin yerine bir sulfapirimidin preparatı da kullanıla­bilir. Sulfadiazinin yarı ömrü 10-12 saat kadar­dır. Başlangıçta 75 mg/kg (maks. 4 g) yükle­me dozu verilir, bunu izleyerek tedavi 100 mg/ kg/gün (maks. 6 g) olarak günde 2-3 doza bö­lünerek sürdürülür. İlacın tablet, oral süspansi­yon ve parenteral şekilleri vardır.

Toksoplazmoz tedavisinde pyrimethamine -sulfadiazin kombinasyonu kadar etkin olma­makla birlikte spiramycin, clindamycin, ve trimethoprim sulfamethoxazol gibi ilaçlar da kullanılmaktadır. Spiramycin bir makrolid-dir. Pyrimethamin ve sulfadiazin kombinas­yonuna kıyasla yan etkileri azdır. Gebe kadınlarda ve yenidoğanda başarılı sonuçlar bildiril­miştir. Diğer ilaçların etkinlikleri tartışmalıdır.