Çocuklarda Vücutta Su ve Elektrolit Metabolizmasının Düzenlenmesi

Besinlerle ve sıvılarla alman solut ve su miktarlarının bir günden diğerine çok değişken olmasına karşın vücut sıvı alanlarının volümleri değişmez ve plazma osmolalite değeri de 280-290 mOsm/kg arasında tutulur. Vücutta su metabolizması, osmolalite değişikliklerine duyar­lı osmoreseptörler, volüm değişikliklerine duyarlı . volüm reseptörleri, hipotalamus, arka hipofiz ve nefronlarm toplayıcı kanallarından oluşan bir sistem aracılığı ile düzenlenir. Su dengesi dışar­dan alınan su (ekzojen su) ile karbonhidrat, yağ ve proteinlerin oksidasyonu sonucu açığa çıkan su (endojen su) toplamına eşdeğer miktarda su­yun böbrekler, akciğerler, deri ve gastrointesti-nal yollarla vücuttan atılması ile sağlanır.

Erişkinlerde günlük alman ve çıkarılan su miktarları eştir. Büyüyen organizmada ise her-gün vücutta yeni doku yapımı ile ilgili az bir miktar su tutulur.

Sağlıklı durumda plazma osmolalitesinde ha­fif bir artma ile, belki de ayrıca pankreas ve hepatik vende bulunan osmoreseptörler aracılığı ile hipotalamustaki susuzluk merkezi uyarılır ve susuzluk hissedilir. Vücut sıvı volümünde azalma   da   susuzluk hissine   yol   açar.   Volüm azalmasının atrium ve damarlarda bulunan ba­sınca duyarlı baroreseptörler yoluyla susuzluk hissine yol açtığı ve bu mekanizmada kanda antiotensin II yükselmesinin pay aldığı sanılmak­tadır. Susuzluk hissi ile antidiüretik hormon salgısı arasında da ilişki vardır.

Vücuttan su akciğerler, deri, gastrointesti-nal sistem ve böbrekler yoluyla atılır. Akciğerler ve deriden buharlaşma ile atılan su ile idrarla solut yükünü atmak için gerekli minimal su miktarlarının toplamı «zorunlu su kayıpları»m oluşturur. Su dengesinin korunabilmesi için bi­reyin en az zorunlu su kaybı kadar su alması gerekir.

Deri ve akciğerlerden buharlaşma ile olan su kayıplarının miktarı vücut yüzeyi ile orantılı­dır. Vücut ısısı, çevre ısısı, solunum hızı, çevre nemlilik derecesi bu kayıpları etkiler.

Vücut sıvılarının volümünün ve bileşiminin sabit tutulmasında rol oynayan başlıca etmen, idrar volümü ve idrar yoğunluğudur. Plazma osmolalitesinin azalması göreli bir su fazlalığı­nın işaretidir. Bu durumda idrar volümünün art­ması ve osmolalitesi plazmadan daha düşük olan sulu bir idrar yapımı ile su fazlalığı giderilir. Böylece plazma osmolalitesi normale döner. Plazma osmolalitesinin artması durumunda ise idrar volümünün azalması ve yüksek yoğun­lukta idrar yapılması ile düzen sağlanır. İd­rar volümünde ve yoğunluğundaki bu de­ğişmeler, nörohipofizer eksen aracılığı ve anti­diüretik hormon etkisiyle oluşur. Antidiüretik hormon (ADH, arginin vazopressin) hipotala-musun supraoptik çekirdeklerinden salgılanır ve aksonlar yoluyla taşınarak arka hipofizin pars nervosa bölümünde depolanır. Plazma osmolali­tesinde artma ADH salgısını arttırır, azalma ise salgıyı inhibe eder. Hormonun kana salgılanma­sı hipotalamustan gelen uyarılar aracılığı ile düzenlenir.

İdrar volümü, vücuttan atılması gerekli so­lut miktarı ile de sınırlıdır ve volüm, bu solut yükünün atılması için gerekli en az idrar mik­tarından daha az olamaz. Bu nedenle zorunlu idrar volümü, besinlerle alman solut miktarı ile ilişkilidir. Yenidoğan döneminde ve hayatın ilk aylarında yoğun idrar yapma yeteneği henüz tam olarak gelişmemiş olduğundan, zorunlu id­rar miktarı ileri yaşlara kıyasla daha yüksek­tir. Bu dönemde çocuğa verilecek besinlerin so­lut içeriğinin yüksek olması, zorunlu idrar mik­tarını arttırarak dehidratasyona eğilim yaratır. Glomerül fitrasyon hızı, tübüler fonksiyon ve plazma sürrenal steroid düzeyi de idrar akımı­nı etkiler.

Vücutta suyun intrasellüler ve ekstrasellü-ler sıvı alanlarına dağılımı osmotik etkiler ara­cılığı ile suyun bir alandan diğerine pasif geçişi ile düzenlenir. Potasyumun hücre içine, sodyu­mun ise hücre dışına geçişi enerji gerektiren ve osmotik dengeyi etkileyen aktif süreçlerdir.

Örneğin sodyum yüklemesi ile ekstrasellüler osmolalite yükselir, suyun ekstrasellüer alana geçişi sonucu hücre suyu azalır. Buna karşın su yüklemesi ekstrasellüler alanda osmolalite azal­masına, suyun hücre içine geçmesi de intrasel­lüler sıvı artmasına neden olur.

Plazma hacmi ise kapiller düzeyde ınfiltras-yon ve onkotik basınç (koloid osmotik basınç) arasında var olan denge ile sabit tutulur. Onko­tik basınç, elektrolitlerden farklı olarak epitel hücre aralıklarından geçmeyen albumin gibi bü­yük moleküllerin oluşturduğu bir osmotik basınçtır. Onkotik basınç kapiller duvarında etkin bir osmotik gradient yaratarak suyun damar dışına geçmesini önler.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ