DİŞTEN MENŞE ALAN ABSELERİN LOKALİZASYONLARI
1 — Vestibül bölgesi: Alt veya üst çeneli dişlerden menşe alan abseler vestibüle doğru bir gelişim göstererek burada bir şişlik ile kendilerini belli ederler. Vestibülde teşekkül eden absenin lokalizas-yonu ve hudutları çenelere yapışan kas ve fasyalar ile belirlenmiş­tir. Ön dişler sebep olduğu takdirde ister üst isterse alt olsun dudak­taki şişlik dikkati çeker. Arka dişler sebep ise perıorbital, bukal ve­ya mental şişlikler ile olay belirlenebilir. Vestibül derinliği salim ta­rafa nazaran silinmiştir. Sebep olan dişin etrafı ödemli ve şiştir. Bu doku palpasyonda ağrılıdır. İleri safhada flüktüasyon alınır. Se­bep olan dişte hafif hareket vardır.
2 —- Palatinal bölge: Üst çenede büyük azı dişlerinin palatinal kökleri ile nadiren lateral dişin kökünden menşe alan abseler pala­tinal tarafta gelişirler. Damakta sebep olan dişin etrafında şişlik ve kırmızılık dikkati çeker. Mukozadaki renk değişikliği herzaman bu­lunmayabilir. Bu bölge palpasyonla ağrılıdır. Flüktüasyon olabilir. Ayırıcı teşhiste damağa doğru gelişen kist ve tümörler dikkate alın­malıdır.
3 — İnfaraorbital bölge: Üst kanın ve premolar dişlerden men­şe alan abseler bu bölgede şişlik ile ortaya çıkarlar. Enfeksionun ilk safhasında üst dudakta şişlik ve nazolakrimal olukta silinme ve bazanda periorbital dokuda ödem dikkati çeker. Enfeksion ilerlediği takdirde periorbital dokudaki ödem de ilerler ve göz kapağı kapa­nır. Enfraorbital bölgede kırmızılık vardır. Bu bölge palpasyonda hassastır. Enfeksiona sebep olan dişte hassasiyet ve hareket vardır. Ayırıcı teşhiste akut maksiller sinüsit, dakrıosistit, ve habis tümör­ler dikkate alınmalıdır.
4 — Businator bölge: Bu bölge enfeksionlarının sebebi üst veya alt çenenin arka dişleridir. Burada meydana gelecek enfeksionun durumu busiratör kas ile enfeksiona sebep olan dişin kökünün iliş­kisine bağlıdır. Şayet kas alt çene dişlerinin köklerinin alt kısmına yahut üst çene dişlerinin köklerinin üst kısmma yapışmış ise, enfek­sion vestibüle doğru gelişecektir. Şayet üst çene dişlerinin kökleri-businatör kasın yukarısında veya alt çene dişlerinin kökleri busi-natör kastan aşağıda ise muhtemelen abse businator sahada kala­caktır. Intraoral muayenede ağız mukozasında şişlik dikkati çeker. Sebep olan diş ağrılı ve hareketlidir. Ekstraoral olarak şişlik mandi-bula alt kenarından infra orbital bölgeye, massaterin ön kenarından dudak komis uruna kadar yayılır. Ayrıca alt göz kapağmda ödem görülebilir. Bölgenin zayıf kısımlarından diğer kısımlara yayılma olabilir. Abse stenon kanalı etrafındaki fasya aracılığı ile infratem-poral bölgeye penetre olabilir. Superfisyal fasya ve platismanın nek-roze olması ile cilt altında yayılma olabilir. Businator kasın lifleri bazı sahalarda nekroze olursa vestibüler yayılma olur.
5 — İnfratemporaİ bölge: Üst 1 ve İ nci büyük azı dişlerinin kök­leri bu bölgp enfektionlarına sebep olurlar. Arızi olarak tüber böl­gesi enjeksionları komplikasyonu olarak da ortaya çıkabilir. Hari­cen infra temporal bölgede şişlik dikkati çeker. Şişlik çene eklemi bölgesi ile zigomatik bölgeye yayılır. Sebep olan dişte hassasiyet tüber bölgesinde şişlik görülebilir. Hastanın genel hali bozulmuştur. Trismus vardır. Bu bölge abseleri şu şekilde yayılma gösterebilirler.
a) Pterigomandibuler bölgeye yayılma. Dış pterigoit kas boyun­ca
b) Businatör bölgeye yayılma. Stenon kanalı boyunca
c) Çok nadir olarak ve kuvvetli tazyikle temporal bölgeye ya­yılma bu güç bölgenin tümüne yayılma nadirdir. Olduğu takdirde total yüz absesinden söz edilir.
6 — Sublingual bölge: Bu bölge abselerine sebep olan dişler, kökleri milohyoid kasın yapışma yerinin üstünde olan kesiciler, ka-
ninler, ve küçük azı dişleridir. Nadiren büyük azı dişide sebep ola­bilir. Hastada dıştan görünen bir şişlik yoktur. İleri safhada sub-mental bölgede simetrik bir şişlik olabilir. întraoral muayenede di­lin yükselmiş olduğu müşahade edilir. Ağız tabanında şişlik ve kır­mızılık vardır. Ağız tabanındaki şişlik sebebiyle dilde fonksiyon bo­zuklukları zuhur eder. Çene ve dil hareketleri ağrılıdır. Sebep olan dişte ağrı vardır, ileri safhada ağız tabanında flüktüasyon alınır. Ayı­rıcı teşhiste vartonit ve perivartonit düşünülmelidir.
7 — Submandibüler bölge: Kökleri milohiyoıd çizginin altında kalan alt büyük azı dişlerinin kök abseleri bu bölge abselerinin se­bebidir. Dıştan muayene de alt çene köşesi bölgesinde, boyna doğru yayılabilen şişlik dikkati çeker. Ağız içinde lokal ağrı ve yutma güç­lüğü vardır. Sebep olan diş perküsyonla ağrılı ve hareketlidir. Tris-mus olabilir.
8 — Pterigomandibuler bölge: Bu bölge enfektionlarının sebebi olarak sıklıkla alt yirmi yaş dişleri itham edilmektedir. Dış görünü­şü ile hastada belirli bir değişiklik yoktur. Ağız içinden muayenede yirmi yaş dişi bölgesinde kırmızılık ve şişlik dikkati çeker. Trismus ve disfaj i. önemli birer belirtidir. Farinks yan duvarında deplasman, uvulada şişlik vardır. Yukarıdaki belirtiler sebebiyle bazı hastalar teneffüs güçlüğünden söz ederler. Ayırıcı teşhiste peritonsiller ve parafaringeal abseleri düşünmelidir.
9 — Submasseterik bölge: Bu bölge enfeksionları alt yirmi yaş dişinin periapikal veya perikoronal enfeksionlanndan menşe alır­lar. Dış görünüşte yüz, mandibüla alt kenarında zigomatik arka ka­dar şişmiştir. Şişlik arkada mandibüla ramusunun arka kenarı, ön­de ise masseterin ön kenarı ile hudutludur. Trismus. ve enfeksion sü­resince toksik belirtiler olabilir. Flüktüasyon alınabilir. Ağrı vardır. Ayırıcı teşhiste parotis abselerini düşünmelidir. Bu sonuncuda tris­mus yoktur.
10 — Submental bölge: Submentaİ bölge abseleri alt çene Ön altı dişinden menşeini alır. Abse çene ucunda milohyoıd kasın altın­da her iki digastrik kasın ön karnı arasmda lokalizedir. İntraoral muayenede genellikle birşey tesbit edilemez. Ekstraoral muayenede çene ucu altında orta hat üzerinde bir kitle görülür. Yumuşak do­kular palpasyonda ağrılıdır. Yeterince cerahat birikince flüktüas-yon alınır. Submental abseler submandibuler bölgeye ve cilt altına yayılabilirler. Ayırıcı teşhiste trıogloss kanal kisti, dermoıd kist ve büyümüş lenf nodulu düşünülmelidir.
11 — Parafarenjeal bölge: Alt yirmi yaş dişinden menşe alan pterigomandibular bölge abselerinin komplikasyonu olarak ortaya çıkar. Daha sık olarakta parotis veya boyun derin lenf ganglionla-rının enfeksionunu takip eder. Hastalık süratle gelişir. Genel hal bo­zulur, trismus vardır, disfaji mevcuttur. Alt çene köşesinde şişlik müşahade edilir ve bu şişlik parotis bezine doğru yayılır. İntraoral muayenede farink yan duvarının orta hatta doğru itildiği görülür.
12 — Peritonsiler bölge: Bu bölge abselerinin hiçbir dişle iliş­kisi yoktur. Tonsillerin kriptalarmda enfeksion gelişir. Harici mua­yenede tonsillerde ve yumuşak damakla konjestion ve şişlik görü­lür. Disfaji, halsizlik, farinkse lokalize ağrı vardır. Ayırıcı teşhiste pterigomandibular bölge abseleri düşünülmelidir. Bu sonuncuda tris­mus vardır. Halbuki peritonsiller absede genellikle trismus yoktur.
13 — Temporal bölge: Direkt olarak dişten menşe alan bir ab-seleşme söz konusu değildir. Enfratemporal bölgenin dişten menşe alan enfeksionlannın yayılması ile meydana gelir. Ağrı, trismus ve temporal bölgede zigomatik arkla hudutlu şişlik ile karakterizedir.
Tedavi: Akut enfeksion tablosu ile karşılaşıldığı takdirde anti-biotiklerin sistematik olarak hastaya verilmesi gerekir. Akut enfek­sion ile birlikte bulunacak ağrı için de analjezikler verilmesi iktiza edecektir. Müessir bir tedavi için antibiogram yapılması ve rezistans testi yapıldıktan sonra uygun olan antibiotiğin verilmesi, şayet şart­lar uygunsa, tercih edilmelidir. Abse iyice gelişip flüktüasyon ver­meye başladığı zaman açılması zaruridir.
Abse açılması: Abse açılması için lokal veya rejyonal anestezi yerine genel anestezi veya etil klorür ile satıh anestezisi yapılması tercih edilmelidir. Abse açılmasında şu esaslara riayet edilecektir:
î — Abse yakınında bulunması muhtemel damar ve sinirlerin kesilmemesi için ensizyonun mümkün mertebe bu oluşumlara para­lel yapılması gerekir.
2 —- Ensizyonun absenin en belirli yerinde yapılması ve muh­tevanın kolayca boşalabileceği şekilde genişletilmesi icap edecek­tir.
3 — Ensizyonun cilt kıvrımlarına paralel yapılması daha son­ra iyi nedbe bırakması bakımından zaruridir.
4 — Ensizyonun ne çok küçük ne de çok büyük olmaması ge­reklidir.
Teknik: Anesteziyi takiben cilt mümkün olan süratle yukarıda belirtilen şartlara uygun olarak, kesilir. Ensizyonun abse boşluğu­na çok yakın bir şekilde derinleştirilmesi gerekir. Bunu takiben bir Pean veya Koher pensi kapalı bir şekilde ensizyon yerine sokulup kunt olarak abse boşluğuna küçük bir eforla itilir, abse boşluğuna girilince pens açılarak delik yeterince genişletilir ve cerahat boşal­tılır. Abse boşluğunda kalan cerahatin boşaltılması için yeter kalın­lıkta lastik dren konur ve ensizyon yeri steril pansumanla kapatılır.