FETAL BÜYÜME VE GELİŞME

İntrauterin yaşam, embriyonal ve fetal ol­mak üzere iki ana döneme ayrılır. İntrauterin yaşamın ilk 8 haftası embriyonal dönemdir. Döl­lenmiş yumurta, insan şeklinde bir organizma durumuna dönüşebilmek için embriyonal dö­nemde hızlı bir farklılaşma gösterir. Organoge-nez 8. haftadan sonra kısmen daha yavaş bir tempo ile fetal dönemde de devam eder.
20-30 yıl önce fetusun dış ortamda yaşaya­bileceği en erken yaş. 28 haftalık olarak kabul edilirdi (viabilite sınırı). Ancak günümüzde çağ­daş özel bakım ünitelerinde 26. gestasyon hafta­sında, hatta 24. haftasında olan bebekler yaşa­tabilmektedir.
Embriyonal ve fetal dönemde dış etmenler­den kolayca etkilenme sözkonusudur. Bu etmen­ler intrauterin infeksiyonlar, ışınlanma, travma, annenin geçirdiği hastalıklar, annenin beslenme durumu, aldığı ilaçlar, izoimmünizasyon, göbek kordonu ve plasenta bozuklukları nedeniyle ok-sijenlenmenin yetersizliği olarak sayılabilir.
Embriyo, yaklaşık olarak 4. haftada başlayan kalp atışları dışında 7 hafta süresince hareket­sizdir. Embriyonal yaşamın ilk haftası germinal olup yalnızca aktif hücre bölünmesinden ibaret­tir. İkinci haftada dokular endoderm ve ekto­derm olmak üzere iki tabaka şeklinde farklı-laşırlar, üçüncü haftada ise buna mezoderm ek­lenir. Dördüncü haftada vücut segmentleri olu­şur. 4-8. haftalar arasında hızlı bir farklılaşma süreci ile organ taslakları gelişir. 8 haftalıkta fetusun ağırlığı yaklaşık 1 g, boyu 2.5 cm dir. 12. haftada ağırlık 14 g, boy 7.5 cm kadardır. Gebe­liğin 8. haftasından sonra fetusun cinsiyeti belir­lenebilir. .
Gebeliğin ikinci trimesteri yaklaşık 28. haf­tada sonuçlanır. 2. trimester sonunda fetus or­talama 1200 g ağırlığında ve 37.5 cm boyundadır. Üçüncü trimester boyunca fetusun derialtı doku­su ve kas kitlesi hızla artar.
Fetusun dolaşım sisteminin son şekli gebe­liğin 8. ve 12. haftaları arasında oluşur. Doğum­da veya kısa bir süre sonra ductus venosus,
ductus arteriosus, foramen ovale, umbilikal ar­terler ve umbilikal ven kapanır. Doğumu izleyen ilk dakikalar içinde, solunumun başlaması ve ak­ciğer havalanmasıyla kalbin sağ tarafında sola göre daha düşük bir basıncın oluşumu ile fora­men ovale fonksiyonel olarak kapanır. Foramen ovale’den geçici olarak ters akım olabilir. Bu du­rum hayatın ilk günlerinde hafif bir siyanoza neden olabilir. Ductus arteriosus’un kapanması ise doğumu izleyen 5-7 gün içinde olur. Ancak bu kapanma pretermlerde 20. güne kadar gecikebi­lir.
Fetusun solunum hareketleri düzensiz ol­makla birlikte gebeliğin 18. haftasında başlar. Bu hareketler akciğerlere giren ve çıkan amnios sıvısının gelgit şeklindeki akımı sonucudur. Fe­tusun solunum hareketleri anoksi ile artar. Do­ğumda fetal akciğer sıvısı ağız yoluyla atılır, akciğer lenf damarları yoluyla da emilir. Yeni-doğan, doğumu izleyen ilk saniyeler içinde dış ortama solunum uyumunu yapar ve akciğer so­lunumu başlar. Doğumdan sonra hemen akciğer solunumunun başlamaması durumunda asfiksi tablosu gelişir.
Antenatal yaşamda kan yapımı mezodermal, bepatik ve medüller olmak üzere üç evre gös­terir. Konsepsiyonun 2-3. haftasında embriyonun mezodermal hücrelerinde kan yapımı başlar. Kan hücreleri yapımı 2. aydan sonra karaciğer­de, 6. aydan sonra kemik iliğinde olur. 6. aydan sonra aktif kan formasyonu yerleri kaburga, sternum, vertebra, pelvis, krankım, klavikula ve skapula kemiklerinin kırmızı ilik bölümüdür.
, Doğumda miadında çocuklarda hemoglobin düzeyi 17-19 g/dl dır. İlk 5 günde 25.000-30.000/ mm3 e kadar varan lökositoz olabilir. 5-16 ncı günlerden sonra yaklaşık 5 yaş civarına kadar süren lenfosit üstünlüğü oluşur. Yenidoğanda II., V., VIL, X. faktör ile K vitamini eksikliği, geçici trombositopeni ve tromboplastin aktivitesindeki bozukluğa bağlı olarak kanamaya eğilim gözle­nir.
Kemik iliğinde miyeloid ve eritroid seri hüc­relerinin oranı da doğumdan sonraki günlerde ayrıcalık gösterir. Doğumda 1.2.1 olan miyeloideritroid seri oranı 7. günde 2.1:1, 6 ay-2 yaş ara­sında 2:1 dir. 6 yaşta 2.7:1 e yükselir. Erişkinlerde ise bu oran 3.5:1 dir.
Embriyonal, fetal ve neonatal dönemde nice­liği ve oranları değişen, yapısı farklı 5 hemog­lobin tipi mevcuttur. Embriyonal dönemde Go-wer I, Govver II ve Portland hemoglobini olarak bilinen hemoglobin tipleri yapılır. Gestasyonun 3- ayından başlayarak fetal hemoglobin vücut­ta ana hemoglobin tipini oluşturur. Fetal döne­min son aylarında erişkin hemoglobini CHbA) yapımı da başlar.
Fetal hemoglobin CHbF), erişkin hemoglobi­ninden alkali ile denatürasyona daha fazla di­rençli oluşuyla ayrılır. Fetal hemoglobin belirli oksijen konsantrasyonunda, erişkin hemoglobi­nine kıyasla daha fazla oksijen taşıyabilir. Fetal hemoglobin, gestasyonun 6. ayından sonra he­moglobinin % 90 nı, doğumda % 70 ini oluşturur. Normal çocuk ve erişkinde ise % 2 den azdır.
Yutma hareketleri gestasyonun 16-17 nci haf­talarında başlar ve hızla olgunlaşır. 22. haftada dudaklar uyarı ile büzülebilmekte, 28-29. hafta­larda fetus beslenme amacı ile aktif olarak eme-bilmektedir. Normal yenidoğanda emme, nefes alma ve yutma fonksiyonları gelişmiştir ve koor-dine olarak yapılabilir.
Alt esofagus sfinkter basıncı doğumda dü­şüktür ve ilk 6 hafta boyunca yükselerek erişkin değerlerine erişir. Birçok yenidoğanda alt eso­fagus sfinkter basıncının gelişmesi gecikir, bu da «chalasia» (postprandial regürjitasyon) ya neden olur. Postprandial regürjitasyon olgunlaş­ma eksikliğine bağlı normal bir durumdur. Bir­çok sütçocuğunda görülür ve yaklaşık 9 aylıkta kaybolur.
Doğumda mide yeşilimsi-sarı, opalesan ve pH sı 6 olan bir sıvı ile doludur. Bu sıvı endojen gastrik sekresyon, amnios sıvısı ve tükrükten oluşur. Mide suyu pH sı ilk saatte 5.7 dir. Gas­trik asidite ilk 24 saatte hızla artar, bununla bir­likte ancak 3 aylıkta erişkin alt düzeylerine eri­şir. Mide pH sının pepsin aktivitesi için optimal düzeyde olmaması küçük preterm bebeklerde proteinlerin sindirimini güçleştirebilir. Midede intrensek faktör 10-11 günlükte saptanabilir, 3 aylıkta erişkin değerlerine erişir.
Fetusun gastrointestinal traktusunda hava yoktur. Doğumdan hemen sonra hava bebeğin midesine girer ve 2-12 saat içinde ince barsak-ları, 24 saat içinde de kaim barsakları doldurur. Gastrointestinal traktusta mekanik obstrüksiyon
varlığında röntgen filminde mide veya barsak-larda hava imajı görülmez.
Gebeliğin 12. haftasında safra, bundan kısa bir süre sonra sindirim enzimleri salgılanmaya başlar. Normal miadında bir yenidoğanda bar­sak fonksiyonları tam olgunluğa erişmemiştir. Örneğin glükoz absorpsiyon kapasitesi ancak sütçocuklugu döneminden sonra belirgin bir ar­tış gösterir. Yağların sindirimi ve emilimi de erişkin düzeyinde değildir. Fakat lipidlerin bü­yük bir çoğunluğu trigliserid şeklindedir ve bu da azalmış lipolizi göstermektedir. Pankreastan lipaz sekresyonu ilk ayda düşüktür. Amilaz akti­vitesi de ilk aydan sonra birkaç yüz misli art­maktadır. Azalmış lipolitik, aktivite ile birlikte yenidoğanda safra asit sentezi de erişkin değe­rinin yarısı kadardır. Böylece lipolitik defekt da­ha da artmakta ve lipoliz ürünlerinin emilimi de güçleşmektedir.
Normal koşullarda bu sindirim veya emilim yetersizlikleri neonatal büyüme ve gelişmeyi et­kilemez. Bu defektler preterm çocuklarda, stres veya hastalık sırasında daha belirgin olur.
Miadında doğan bebeklerde kaim barsakta ganglion hücreleri gelişmiştir ve normal bir da­ğılım gösterir.
Mekonyum 16 haftalıkta mevcuttur. Mekon-yum deskuame barsak hücreleri, barsak salgıla­rı, lanugo tüyleri ve amnios sıvısında yutulan vassı hücreleri içerir. Koyu yeşil renkte ve yapış­kan kıvamdadır.
Fetal gelişimin erken döneminde su, vücut bileşiminin önemli bir bölümünü oluşturur. în-trauterin yaşamın ilk 3 ayında vücut ağırlığının % 94 ü sudur. Gestasyon yaşı ilerledikçe ekstra-sellüler sıvının azalması sonucu total vücut suyu yavaş yavaş azalır. Vücutta su oranı 28. gestas­yon haftasında % 85, 32. haftada % 80, miadında bebekte % 70 oranındadır.
54. gestasyon haftasında nefrogenez tamam­lanmıştır. Doğumu izleyen ilk 1-2 günde glome-rül filtrasyon hızı (GFH) erişkinin % 25 i kadar­dır (15-25 ml/dak/1.73 m2). Miadmda yenidoğan­da 1. haftada GFH hızla artarak 35-50 ml/dak/ 1.73 m2 ye erişir.
Yenidoğanlarm % 95 i ilk 24 saatte idrar ya­par. Yenidoğanda idrar miktarı hidrasyon duru­muna göre değişkenlik gösterir. İlk haftada 25-75 ml/kg/gün arası miktarlardadır.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ