Gen Tedavisi
Hastalıkları tedavi etmede heyecan verici bir yöntem olan gen tedavisi, halen deneysel aşamalardadır. Öngörülen, bozuk bir genin yapamadığı işi yapmak üzere, sağlıklı, işlevsel bir genin hücrelere yerleştirilmesidir. Yeni gen, vücuda pek çok farklı yöntemle taşınır. Vücut hücreleri arasında yayılan zararsız bir virüsün üzerine yerleştirilerek veya yağ globülleri üzerinde taşınabilir. Hedef hücrelere ulaştığında, yeni gen, [...]
Wilson Hastalığı
Wilson hastalığı; karaciğer, beyin ve diğer hayati organlarınızda fazla miktarda bakır birikmesine neden olan kalıtımsal bir hastalıktır. Wilson hastalığı, değişik yollarla ortaya çıkar ama yıllar boyunca sessiz kalabilir.
Bakır vücudun tanınmamış kahramanlarından biridir, sağlıklı sinirlerin, kemiklerin, kollajenin ve cilt pigmenti melaninin gelişmesinde önemli fakat olduğundan eksik görülen bir rol oynar. Normalde bakır besinlerinizden absorbe edilir [...]
Kromozom Testleri
Kromozom analizleri, hücrelerinizin bazılarından kromozomlar çıkarılarak ve sayıca ve yapısal olarak normal olup olmadıklarını anlamak için, kromozomlar mikroskop altında inceleyerek yapılır.
En yaygın kromozomal bozukluk, fazladan bir kromozomun var olmasından kaynaklanan, Down sendromudur. 21 numaralı kromozomdan iki kopya olması gerekirken, Down sendromunda üç kopya bulunur. Fetal kromozomlar, ya amniyosentez yoluyla ya da pİasental doku örneği sağlayan [...]
Genetik Testlerde Ahlaki ve Sosyal Hususlar
İnsan Genom Projesi (Human Genome Project) ve ondan önce gelen çalışmalar, hastalıklara yol açan gittikçe artan sayıdaki genlerin belirlenmesini sağlamıştır. Değişinime uğramış bir gen taşıyan ve taşımayan insanların belirlenebilmesi için testler geliştirilmiştir. Genetik testten geçip geçmemeye karar vermek tamamen kişisel bir seçimdir. Ancak, ahlaki ve sosyal hususlarda sorular akla getirmektedir.
En önemli konulardan biri, genetik bilginin [...]
Genetik Test
Bir genetik test, kolayca yapılabilir; örneğin, bazı testler yalnızca küçük bir miktar kan numunesi alınarak uygulanabilir. Diğer durumlarda, test daha karmaşıktır. Örneğin, amniyosentezde, rahimden, fetusun içinde yüzdüğü amniyotik sıvıdan küçük bir miktar numune alınır. Koryonik villus örneklemesinde, inceleme için plasentadan küçük bir parça doku alınır. Genetik testlerin doğruluk oranı, bu tekniklerde uzman bir laboratuvarda yapıldıkları [...]
Genetik Danışmanlık
Bir genetik danışmanı, genetik profilinizi anlamamza ve genetik testlere ilişkin kararlar almanıza yardım edebilir. Karmaşık bilimsel kavranılan anlayabileceğiniz bir dile çevirmek ve bu bilgiyi, bir çocuk dünyaya getirmenize ve diğer sağlık konularına ilişkin kararlar almak için kullanmanıza yardımcı olmak üzere eğitim almıştır.
Genetik danışmanlıkla ilgileniyorsanız, doktorunuzdan sizi yönlendirmesini isteyin. Sağlık kayıtlarınızı ve ailenizin sağlık geçmişine ilişkin [...]
Genetik Danışmanlık Almayı veya Genetik Test Yaptırmayı Kimler Düşünmeli?
Genetik danışmanlığın ve genetik testlerin her zaman, sorulabilecek sorulara verebilecekleri basit cevaplar olmasa da, bir danışman size, önünüzdeki seçenekleri anlamanızda, kararlarınızı desteklemede ve sizi geleceğe hazırlamada yardımcı olabilir.
Doktorlar, aşağıda sıraladığımız durumlarda olan kişilerin genetik danışmanlık almayı veya genetik testten geçmeyi düşünmelerini veya kalıtsal hastalıkları tanıtan eğitici broşürler (pek çok farklı dilde mevcutturlar) edinmelerini tavsiye etmektedirler:
■ [...]
Kalıtsal Hastalıklar
Biyolojik aile üyelerinizin etnik veya coğrafi kökeni, bazı kalıtsal hastalıklara yakalanma riskinizde önemli bir faktör olabilir, çünkü belli genetik değişinimler, bazı topluluklarda daha yaygındır. Örneğin, Aşkenazi Yahudileri’nin, Tay-Sachs hastalığına ve BRCA1 gen değişiniminden kaynaklanan bir meme kanseri türüne yol açan genler taşıma ihtimalleri daha yüksektir.
Afrikalı siyahilerinse, orak hücre anemisine yol açan genler taşıma ihtimalleri daha [...]
Çölyak Hastalığı
Çölyak hastalığı bağırsaklardaki sindirimi sağlayan villus denilen yapıların bozulmasına sebep olan ve dolayısıyla da yiyeceklerdeki besinin emilmesini engelleyen ve ince bağırsakta hasarlar oluşturan bir sindirim hastalığıdır.
Çölyak hastası olan kişiler buğdayda arpada çavdarda ve yulafta bulunan ve gluten olarak adlandırılan bir proteine tahammül edememektedir.
Çölyaklı hastalargluten içeren yiyecekler yediklerinde, onların bağışıklık sistemleri bunu ince bağırsaklara zarar vererek [...]
Mendel Kalıtımı Dışındaki Kalıtım Şekilleri
“Heteroplasmy” ve mitokondriyel kalıtım
Etkilenmiş bireyin tüm hücreleri heteroplasmiktir, yani hem mutant hem normal mitokondriyel DNA’nın bir karışımını içerirler. Ard arda olan hücre bölünmeleri ile bazı hücreler heteroplazmik kalır fakat diğerleri mutant veya normal DNA içererek homoplasmiye kayabilir.
Bu yüzden mitokondriyel hastalıkların şiddeti çok değişkendir. Hastalıkların şiddeti normal DNA’nın mutant DNA’ya oranına bağlıdır.
Tüm mitokondriyel bozuklukların mitokondriyal genom [...]
Mitokondriyel mutasyonların etiyolojisi
Mitokondriya! mutasyonlar genelde sporadiktirler fakat bazen de kalıtılabilirler. Tüm kalıtılmış mitokondriyal bozukluklar, zigota sitoplazma ve mitokondriyi oositin sağlaması nedeniyle anne kökenlidir. Ayrıca taşıyıcı annenin tüm dölleri mutasyonu taşıyacaktır, taşıyıcı babanın tüm dölleri ise normal olacaktır.
Mitokondriyal kalıtım
Mitokondri kendi DNA genomunu içerir (116 kilobaz çift) ve her mitokondride mitokondriyal genomun 10 tane kadar kopyası vardır. Her hücrede yüzlerce mitokondri olduğuna göre, her hücrede 1000 kopyadan fazla mitokondriyal genom vardır.
Mitokonriyai genlerin ana fonksiyonu oksidatif fosforilasyon proteinlerini sentezlemektir. Mitokondriyal DNA mutasyonlarının mitokondrinin bol bulunduğu ve ATP üretiminin aerobik oksidasyona bağlı olduğu beyin, iskelet kası, [...]
Genomik imprinting
Genomik imprinting bazı genlerin köken olarak anne veya babadan gelmesine göre farklı işledikleri bir fenomendir.
Bu durum her iki ebeveynden kalıtılan genlerin eşit etkiye sahip olmalarını gerektiren Mendel kalitımıyla çatışmaktadır.
Örneğin Prader Willi sendromu ve Angelman sendromunda kromatin 15′in q11-13 bölgesindeki delesyonlar Prader Willi sendromuna veya Angelman sendromuna neden olabilir. Hangi sendromun olacağı anormal genin anneden mi [...]
Mendel Kalıtımı Dışındaki Kalıtım Şekilleri
Trinükleotid tekrar bozuklukları
Bunlar, trinükleotid tekrarlarındaki artmaların spesifik genleri bozması nedeniyle meydana gelen bir grup hastalıktır (ör: CAG CAG CAG CAG vs.).
Bu bozukluklardan sorumlu genlerin normal kopyaları stabil ve düşük mutasyon oranları olan 6 ila 10 trinükleotid tekrar sekansı içerir fakat etkilenmiş bireylerde tekrarların sayıları;
• normal sınırların dışındadır
• yüksek mutasyon oranları vardır
• stabil [...]
X’e bağlı dominant hastalık
• Etkilenmiş (hasta) babanın X’e bağlı dominant
X’e bağlı resesif hastalık kalıtım paternleri
Taşıyıcı bir annenin X’e bağlı resesif kalıtım patemine bir örnek gösterilmektedir ve etkilenmiş bir babanın X’e bağlı resesif kalıtım patemini göstermektedir, istisnalar;
• Heterozigot dişiler bazen durumun belirtilerini gösterirler. Bu X kromozomunun nonrandom inaktivasyonuna bağlıdır, yani mutant alleli taşıyan kromozom çoğu hücrede aktif kalır.
• Nadiren, etkilenmiş (hasta) baba ve taşıyıcı anneden homozigot etkilenmiş dişi [...]
X’e bağlı bozukluklar
Bu bozukluklar X kromozomu üzerinde mutasyona uğramış bir genin katılmasıyla meydana gelmektedir. X’e bağlı bozukluklar resesif veya dominant olabilir
Kromozomal Bozukluklar
iki tane etkilenmemiş heterozigot (taşıyıcı) ebeveyn için;
• Etkilenmiş (hasta) bir çocuk meydana getirme ihtimali %25 (AA).
• Etkilenmemiş heterozigot (taşıycı) bir çocuk meydan getirme ihtimali %50 (Aa)
• Normal genleri olan etkilenmemiş bir çocuk meydana getirme ihtimali %25′dir
X’e bağlı bozukluklar için, şunları akılda tutmak gerekir;
• Erkekteki X kromozomu her zaman anneden gelir. Bu [...]
Otozomal resesif bozukluklar
Otozomal resesif bozukluklar:
• Otozomal gen çiftlerinin her iki üyesinde de mutasyon olması nedeniyle meydana gelir.
• Sadece homozigotlarda belirti görülür.
• Heterozigotlar bozukluğu taşır.
• Erkek ve dişilerde eşit yaygınlıkta bulunur
• Defektli genler genelde enzimleri veya iyon kanallarını kodlayan genlerdir.
Penetrans
Genelde dominant mutant gene sahip her birey hastalığın belirtilerini gösterir; bu tam penetrans olarak bilinmektedir. Nadiren, dominant mutant gene sahip olsa da bireyler bu fenotipi göstermezler bu, tam olmayan veya düşük penetrans olarak bilinir.
Otozomal dominant bozukluklar
Otozomal dominant bozukluklar şu özelliklere sahiptirler:
• Otozomal gen çiftlerinde meydana gelen bir mutasyon nedeniyle olurlar. Mutasyon, çiftlerin birinde veya her ikisinde olabilir.
• Hem heterozigotlar hem homozigotlar hastalığın belirtilerini gösterir, fakat çoğunluk heterozigottur.
• Erkek ve dişiler eşit olarak etkilenirler.
• Defektif genler genelde yapısal proteinleri kodlarlar.
Etkilenmiş (hasta) bir ebeveynin (heterozigot) normal bir eşle [...]
Mendel kalıtımı
Mendelian kalıtım tek gen defektlerinin kalıtım paternini tanımlar. 4000′den fazla tek gen “traif’i belirlenmiştir. Belirli bir trait’in kalıtılma riski Mendel kalıtımı şekilleri ve aile soyağacının (pedigree) detayları bilinerek hesaplanabilir.
Mendel kalıtımının üç temel tipi vardır; otozomal dominant, otozomal resesif ve X’e bağlı bozukluklar.
Yapısal kromozomal bozuklukların ana tipleri:
• Translokasyon-kromozomun bir parçası, aynı kromozomun başka bir parçasına veya [...]
KROMOZOMAL BOZUKLUKLAR
Bu bozukluklar genelde birden çok konjenital malformasyona ve mental retardasyona neden olurlar. 1000 canlı doğumun 6 tanesinde ve spontan abortuslann %20′den fazlasında kromozomal bozukluk bulunmaktadır.
İki temel tipi vardır:
• Sayısal (çok fazla veya çok az kromozom olabilir, trizomi, monozomi, poliploidi)
• Yapısal kromatin kırılması nedeniyle olur, kromozomal materyalin kaybı, kazanılması veya yeniden düzenlenmesi şeklinde sonuçlanır.
Karyotiple ilgili terimler
Karyotipler, sembollerden oluşan bir kısaltmalar sistemi kullanılarak tanımlanır:
• Kromozomların toplam sayısı ve seks kromozomunun belirtilmesi:
46, XY-normal erkek
47, XXY-Kleinfelter sendromlu erkek
• Eklenen veya kaybolan kromozomlar + veya – ile aşağıdaki gibi gösterilir.
47, XX,+21-Trizomi 21′iolan dişi,
Down sendromu 46, XX, 8p+
-Kromozom 8′in kısa kolunda tanımlanamayan ek materyal var
• Farklı yapısal düzenlemenin [...]
Kromozomal terimler
Her kromozom, içerdiği proteinlerin farklı boyanmasıyla ışık mikroskobunda ayırdedilebir. Etiketlendirme sistemi aşağıdaki gibidir;
• Kromozomun kısa koluna “p” denir
• Kromozomun uzun koluna “q” denir
• Kollar boyanma paternlerine göre bölgelere, bantlara ve alt bantlara ayrılır.
Örneğin bant Xp25.2, X kromozomunun kısa kolunda, 2. bölgede, 5. bantta ve 2. alt bantta bulunmalıdır.







