İlaçlar ve hastalıklar önemli sebepler
Merkezi sinir sistemini etkileyen ilaçlar ya da hastalıklar da titremelere yol açabilir. Bu hastalıkların başında ileri yaşlarda ortaya çıkan Parkinson hastalığı yer alır. Karaciğer yetmezliği, alkolizm, cıva ve kurşun zehirlenmesi de ciddi titremelere sebep olabilen hastalıklar arasındadır. Yine tiroit hormonunun kanda arttığı hipertiroidi hastalığının belirtileri arasında ellerde titreme sayılır. Lityum ve bazı depresyon ilaçları yan etki olarak bu belirtileri verir.

Gençlerde görülen titremelerin en sık görülen sebepleri ise stresli ruh hali, kafein ve alkol tüketimidir.

Titreme fark edildiğinde neler yapılmalı?
Titreme fark edildiğinde doktora gidilmeden önce şikâyetlerin ne zaman ve ne şekilde geldiğine dikkat edilmesi sebebin ortaya çıkarılmasına yardımcı olacaktır.

Kendi başınıza evde yapabilecekleriniz aşağıda kısaca sıralanmıştır.

- Strese sebep olan etmenlerin ortadan kaldırılması bazen titremenin azalmasına yardımcı olmaktadır.

- Kola ağır bir saat yada bilezik takılması veya elde bir cisim taşınması titremeleri azaltabilmekte ve daha iyi kontrol sağlamaktadır.

- Kazalardan kaçınmak için bir şey içerken bardağı yada fincanı yarım doldurmak veya kamış kullanmak güvenli bir yoldur.

- Yeterli uyku ve istirahat önemlidir, çünkü yorgunluk titremeleri arttırır.

- Kendi başına titremeye yol açabildiği için kahve, çay yada kolalı içecekler gibi kafeinden zengin gıdalardan uzak durmakta fayda vardır.

Kendi halinde düzenli bir ritim içerisinde süren titremeler birden şiddetlenir, ek olarak yanına başka belirtiler eklenir ya da günlük hayatla bağdaşmaz hale gelirse tekrar hekime başvurmakta tereddüt etmeyiniz.

TIA’lar kısa ve geçici olmaları itibarıyla felçlerden farklıdır. Semptomlar yani belirtiler genel­likle ani olarak gelişir, birkaç saat sürer ve 24 saatten az bir süre içinde ortadan kaybolur. Aslında, kan akışı, beyin dokusunun kalıcı olarak zarar görmeyeceği şekilde yeteri kadar çabuk tekrar oluşmuştur.

TIA’lar, kişinin ilerde bir felç ile karşılaşabileceğine dair bir uyarı vazifesi görür. İskemik felce yakalanan insanların hemen hemen yansı, bu felçten birkaç aylık bir süre önce en az bir TTA geçirmiştir. Ama TIA geçiren herkes felç ile karşılaşmaz. TIA’lar daha ziyade, yüksek tansiyonu olan, belli tiplerde kalp rahatsızlıklan olan ve şeker hastalığı bulunan; sigara içen; ya da çok ileri yaştaki kişilerde görülür.

SEMPTOMLAR
Semptomlar yani belirtiler, beyinin hangi kısmının etkilendiğine bağlı olarak, geniş ölçüde çeşitlilik arz eder. TIA’lar yüz, kol ya da bacak­larda zayıflık, uyuşukluk veya felce; baş dönmesi, denge kaybı ya da koordinasyon kaybına; bir ya da iki gözde birden görüş bulanık­laşması ya da kaybına; ve bir ya da iki gözde birden görme alanının bir yarısının kaybına sebep olabilir. Bu semptomlardan herhangi birinden muzdarip olursanız derhal doktoru­nuzu görün.

TEDAVİ SEÇENEKLERİ
Doktorunuz öncelikle, migren, zihni bulanıklık, düşük kan şekeri, düşük tansiyon, beyin tümörü, kalp ritminde düzensizlik, labirent iltihabı dahil olmak üzere TIA ya da felcin özelliklerine benzerlik arz edebilen diğer durumlan kontrol edecektir. Aynı semptomlar yani belirti­lerle tekrar ortaya çıkan bir TIA durumunuz söz konusuysa, bunun anlamı, yeni tıkanmanın aynı damarda vuku bulduğudur. Eğer semptomlar bir TIA’dan diğerine değişiklik arz ediyorsa, amboli her seferinde farklı damarları bloke ediyor demektir.

Doktorunuz, damarlardaki kan akışı bozulduğu ya da zayıf­ladığı zaman duyulan hırıltı ve uğultu niteliğindeki patalojik sesleri dinlemek üzere bir stetoskop kulla­nacaktır. Teşhiste yardımcı olmak üzere, bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans ile görüntüleme, ultrason, manyetik rezonans ile anjiyografi, ya da normal anjiyografi gibi bu birkaç radyoloji testinden birinin uygulanmasına ihtiyacınız olabilir. Bu testler, ense ve beyniniz­deki blokajları tanımlayabilir. Kalbi­nizin durumunu değerlendirmek için de başka testler gerekli olabilir.

Bir TIA geçirme esnasında doktorunuzu görürseniz, hasta­neye yatırılabilirsiniz. Doktorunuz, beyninize olan kan akışını bloke eden pıhtının daha büyümesini, veyahut eğer doğal olarak çözül­meye başlamış ise geri gelme­sini engellemek üzere, çabuk etki eden ve kan inceltici bir ilaç (heparin) verebilir.

TIA’lar genellikle kendi kendi­lerine çözüldükleri için, tedavi, diğer bir TIA’yı ya da bir felci önlemek amacını taşır. Doktorunuz, yüksek tansiyon ya da diyabet gibi her türlü risk faktörünün kontro­lünü iyileştirmenize yardımcı olacaktır. Ayrıca, sigarayı bırak­manıza da yardımcı olmak üzere sizle görüş alışverişinde buluna­caktır. Kanın pıhtılaşmasını önleyen ve anticoagulant tabir edilen maddeler ki bu çoğun­lukla aspirindir, kanı inceltmek ve pıhtılaşma şansım azaltmak üzere verilebilir. Eğer bir TIA geçirmişseniz ve bir şahdamarı arterinde önemli bir blokajınız (yüzde 70′den fazla) varsa; boyundan beyine giden büyük arterlerdeki plakları çıkartmak için uygulanan bir tür ameliyat olan şahdamarı (carotid) endarterectomy’si tavsiye olunabilir.

Çok sık olarak, geçici iskemik atak (TIA) geçirmişler. Ama buna rağmen bu hususta doktorlarına başvurmamışlar. Bazen, bir felç riskiyle karşı karşıya bulundukları onlara söylenmiş ve riski azaltmak üzere ilaç kullanmaları önerilmiş. Ama bunu yapmamışlar. Çoğu zaman, kullanıl­ması gereken ilaç gayet basittir  günde bir hap  ve doktor tarafından takip edildiği müddetçe oldukça güvenlidir. Ama kullanmıyorlar. Ve şimdi onların ya da benim yapabileceğimiz hiçbir şey yok. Bu, son derece hüzün verici bir durum.

Eğer siz ya da bir yakınınız bir TIA geçirir veya kalp ritmi düzensizliği yaşarsa, doktorunuzla konuşun. Eğer bir ilaç tavsiye ediliyorsa, kullanmayı reddetmek hususunda iki kere düşünün.

Çevrimdeki son nöron, mesajı almalı ve bir fonksiyon icra etmek üzere diğer bir hücreye (bir adaleninki gibi) emrederek kumanda etmeli ya da, beyinde, bilgiyi tercüme etmelidir.

Mesajlar, bir seri çapraşık kimyasal sinyaller vasıta­sıyla iletilir yani “transmit” edilirler. Bir nöron, uzun akson’undan aşağı bir elektrik sinyali gönderir. Bunu takiben, akson’un uç kısımları, nörotransmiter adı verilen küçük kimyasal madde kesecikleri salıverir. Norepinephrine, serotonin ve dopamin çok bilinen transmiter’lerdir.

Nöronlar, “synapse” adı verilen bir birleşme yerinde, birbirleri ile iletişim kurar yani haberleşirler. Bu birleşme yerinde, bir akson’un ucu, diğer bir nöronun dentdrit’inin ucuna oturur. Akson’dan salıverilen nörotransmiter’ler, bir sıvı ile dolu alan içinden yol alarak sonraki nöronun dendrit’ine ulaşır. Nörotranmiter, daha sonra, aynı bir anahtarın kilidinin içine uyarak oturması gibi, dendrit’in ucundaki bir reseptöre bağlanır ilişir. Bu, ikinci nöronun, akson’undan aşağı doğru bir elektrik sinyali geçirmesine sebep olur ve mesaj ilk nörondan ikinci nörona geçer.

Pek çok hastalıklar, nörotransmiter’ler ve reseptörlerindeki sorunlarla alakalıdır. Eğer yeteri miktarda nörot­ransmiter yoksa, sinyal geçemeyebilir. Eğer reseptör­lere ilişkin bir sorun varsa, ikinci nöron sinyali alamayabilir veyahut, sinyali “kapatmaya” muvaffak olamayabilir. Nörotransmiter’lere ilişkin sorunlar, kuvvet, kasların koordinasyonu, ruh durumu (depresyon gibi), düşünce (şizofren gibi), ya da konuşma işlevini etkileyen veya zarar veren hastalıklara sebep olabilir.

Bu hastalıkları tedavi etmek için, nörotransmiter seviyesini veya reseptördeki sorunu düzeltmek üzere ilaçlar kullanılır. Antidepresan ilaçlar, norephinephrine ve serotonin sinyallerini arttırır; antipsikotik ilaçlar dopamin için reseptörleri bloke ederler. Nörotransmiter’lerin eylemlerine dair daha fazla tahkikat ve araştırma, bizi daha etkin tedavilerin geliş­tirilmesine ve psikiyatrik bozuklukların daha iyi anlaşıl­masına götürecektir.

Nöroloji uzmanları, beyin ve sinir sisteminin durumunu teşhis ve tedavi etmek üzere uzmanlaşmış doktorlardır. Ama, ameliyat yapmazlar. Neurosurgeons beyin ve sinir sisteminin diğer kısımlarına yönelik ameli­yatları gerçekleştirirler. Onkoloji (kanser) uzmanları, beyin kanserinden muzdarip hastalara bakım sağlarlar.

Beyin ve sinir sistemine dair tıbbi bir durum kendi özel bilgi ve uzmanlık alanları içindeyse, diğer uzmanlara da danışılabilinir. Örneğin; enfek­siyon hastalıkları uzmanları beyin enfeksiyonlarının tedavisine; kardiyoloji uzmanları, kalpten gelip bir felce sebep olan kan pıhtıları durumuna yardımcı olabilir.

Nörolojik bir inceleme genellikle, doktorun, sizin zaman ve mekan algıları­nıza açıklık getirecek nitelikteki basit sorular sorması suretiyle başlar. Daha sonra, (yüz kaslarınızdan bacak kaslarınıza kadar) adale kuvvetini; (duyma, görme,koku alma ya da hafif dokunuşları veya iğne batırılışını hissetme gibi) çeşitli hisleri; koordinasyon ve denge, konuşma yeterliliği ve refleksleri (kauçuk bir çekiç ile dizinize vurulmak suretiyle kontrol edilen, dizinizi ani çekiş testine aşina olabilirsiniz) test eden fiziki kontroller uygular.

Eğer merkezi sinir sistemi hastalığından şüphe edilirse, doktor, Bakinski refleksini kontrol edebilir. Bu test, anahtar gibi metal bir nesnenin ayak tabanınızın dış kısmına sürtülmesi ve bu esnada, oluşan ayak parmakları hareketlerinin kaydedilmesi suretiyle yapılır.

Ön lop, çeper lobu, şakak lobu ve arka kafa lobu. Genellikle, ön lop hareket, planlama ve lisan ifadesini kontrol eder. Çeper lobu hisleri tercüme eder. Arka kafa lobu, görmeyi algılar ve tercüme eder. Şakak lobu, işitme, uzun vadeli hafıza, davranış ve lisan anlama ve ifadesi hususlarında etkilidir. Hafıza ve davranış, şakak lobu ve ön loplar içinde derinleme­sine konuşlanmıştır.

Merkezi Sinir Sistemi: Beyin ve omurilik, birlikte, merkezi sinir sistemi şeklinde adlandı­rılır. Merkezi sinir sistemi, vücut­taki tüm sinirlerle doğrudan ve çift yönlü olarak iletişim halindedir ve grup halinde periferik sinir sistemi olarak adlandırılırlar.

Her organ gibi sinir sistemi de, beynin temel fonksiyonlarını icra eden ve nöron adı verilen milyar­larca hücreden oluşmuştur. Nöronlar genellikle, akson adı verilen bir life sahip olan özel hücrelerdir. Bir akson onlarca santim boyunda olabilir bilgi gönderir. Nöronlar ayrıca gayet kısa lifler de (dentrite) içerir; bilgi alırlar.

Nöronlar, komutları beyinden vücuda (örneğin bir arkadaşı kucaklamak için kollarınızı uzatmak üzere kaslara talimat vermek gibi) ve vücuttan beyine (örneğin sıcak bir nesneye dokunduğunuzda elinizi geri çekmek gibi) hızlı bir şekilde iletirler.

Beyin ve omurilik jelatin kadar yumuşaktır ve bir hayli savun­masız ve kolay incinebilir nitelik­tedir. Hem beyin hem de omurilik, cerebrospinal sıvı adı verilen besleyici bir tabakanın içinde bulunur. Beyin zarı (meninge) adı verilen ince doku tabakaları, beyinin etrafındaki cerebrospinal sıvıyı çevreler ve örter.

Beyin zarı (meninges) iltihaplan­ması menenjit şeklinde adlandırılır.
Beyin, kafatası kemikleri ile korunur. Omuriliğin korunma­sından ise sırt kemikleri (omurlar) sorumludur. Omurilik, omurun ortasında bulunan ve seıt kemik­lerle çevrelenmiş bir kanal içinden, aşağı doğru iner.

Periferik Sinir Sistemi: Beyinden ve omurilikten uzanan sinirler periferik sinir sistemini oluşturur. Bu sistem, merkezi sinir sisteminin nöronları gibi, uzun axon’lara ve kısa dendrite’lere sahip olan ikinci bir nöron gurubundan oluşmaktadır. Bu nöronlar, merkezi sinir sistemine ve sisteminden bilgi iletir.

Mesela, el sıkışmak üzere kolunuzu uzattığınızda, beyindeki bazı nöronlar, omurilik boyunca uzanan uzun axon’lardan mesajlar gönderirler. Boynunuzda bir yerde, beyin nöronlarından gelen axon’ların uçları, periferik nöron­ların dendrite’lerine bir mesaj gönderir.

Benzer bir şekilde, vücuttan gelen duyular, periferik nöronlar tarafından merkezi sinir siste­minin nöronlarına iletilir. Beyin daha sonra bu mesajların tümünü alır ve bunları, deneyimi tercüme edip yorumlamak üzere düzenler.

Mesela, buzlu bir içeceği yudumlama duygusu, kendini beyine çok sayıda ayrı duyusal sinyal olarak takdim eder; sıvının ısısı, sıvının ve buzun kıvamı, bardağın şekli ve bunun yarattığı his… Thalamus’ünüz bu duyusal sinyalleri, cerebrum’un deneyimi “buzlu içecek” olarak tanımlaya­cağı şekilde bir araya toplar.

Autonomic sinir sistemi: Autonomic (otomatik) sinir sistemi, nabız, vücut ısısı ve kan basıncı gibi önemli vücut fonksiyonlarını kontrol eder. İki sinir yoluna bölünmüştür: sympathetic ve parasympathic.

Sympathic bölüm, korku, endişe, kızgınlık ve hatta egzersiz gibi stresli durumlarda yönetimi ele alır. Hızlı eylem için vücudu hazırlar nabız artışları, adale kasılmaları, kaslara daha fazla oksijen taşımak için artan kan akışına imkan vermek üzere kan damarlarının genişlemesi, görüşü keskinleştirmek için gözbebekle­rinin genişlemesi… Bu savaş ya da kaç tepkisi adı verilen savunma mekanizması olmazsa, mesela üstümüze gelen bir araba gibi durumlarda, tehlikeden kaçınmak için yeteri kadar hızlı hareket edemeyebiliriz.

Bu tepki, insanların, vahşi hayvanlar gibi fiziksel tehli­kelerle karşı karşıya olduğu zamanlarda özellikle önemliydi. Günümüzün tehlike ve tehditleri daha ziyade, hüsran, kızgınlık ve endişe gibi duygusal ve psiko­lojik şeklini alıyor.

Parasempatik bölüm, normal organ işlevlerinin sürdürülebilmesi için stressiz zamanlarda yönetimi ele alır. Mesela, vücut sempatik bölüm tarafından eylem için uyarıl­dığında, parasempatik bölüm normale dönmesine yardımcı olur nabız yavaşlar, kan damarlarının çapı azalır ve gözbebekleri büzülür.

Sinir sistemi nasıl çalışır: Merkezi ve periferik sinir sistemleri elektrik kablolarına benzer  uzun, sinyal taşıyan aksonlar çoğunlukla miyelin adı verilen koruyucu bir kılıf ile kaplıdır.
Bir nöronun aksonları, kimyasal sinyaller göndermek suretiyle diğer nöronlarla iletişim kurar.

Nörotransmitter’ler: Nöronlarla konuşan nöronlar. Mesajların beyin nöronlarından çıkıp, kaslara ne yapılacağını söyleyen diğer tüm özel nöronlara aktarılması bu şekilde olur.

Elbette durum bu kadar basit değildir. Bırakın yaratıcı bir fikrin oluşmasını, bir kolun kaldırıl­ması dahi, son derece karmaşık bir süreç olup, sinir sisteminin farklı bölümlerindeki binlerce nöronun işleme koordinasyon halinde katılımını gerektirir.

Beyinin, belli fonksiyonlara hizmet eden farklı alanları vardır. Cerebrum veya cerebral korteks, beynin üst ve yan kısımlarını kaplayan, ziyadesiyle katlanmış bir doku kütlesidir. İki yarımküreye bölünmüş olup, genel­likle sol beyin ve sağ beyin olarak adlandırılır. Her bir yarımküre, farklı fonksiyonlardan sorumlu olan loplara bölünmüştür. Mesela ön loplar, bir kalemi almak gibi, isteyerek yapılan hareketleri üretir. Sol ön lop, vücudun sağ tarafın­daki hareketi; ve sağ ön lop vücudun sol yanındaki hareketi yönetir.
Şakak lobları içinde işitme alanları ve koku duyusu alanları vardır. Parietal yani çeper lobları deriden gelen hisleri algılar ve tercüme eder. Oksipital yani arka kafa lobu, görsel uyarıları alır ve tercüme eder.

Cerebrum’un bazı farklı kısımları, lisan anlayışınızı ve kendinizi lisan ile ifade etme yeterliliğinizi kontrol eder. İnsan­ların çoğunda, lisan bölgeleri sol yarımkürededir. Cerebrum ve beyinin daha derin kısımları arasında limbik sistem uzanır ve içgüdüsel davranış, duygular ve cinsel fonksiyonları kontrol eder. Hafıza konusunda da önemlidir.

Beyinin içinde derinde hipotalamus, talamus ve (medulla / soğanilik, köprü ve orta beyin / mesenkefalon’u içeren) brainstem bulunur. Brainstem’in elemanlan nabız, soluma ve denge gibi temel yaşam işlevlerini yönetirler.

Hipotalamus, brainstem’in tam üstüne oturmuş olup hormonları ve yeme, içme, üreme ve tehlike karşısında kaçma gibi temel dürtü­leri kontrol eder.