Lipit Metabolizması Bozuklukları ve Tedavi Yöntemleri

LİPİT METABOLİZMASI BOZUKLUKLARI

HİPERLİPOPROTEİNEMİLER

Lipitler: Trigliseridler, kolesterin, fosfolipitler, glükolipitler olarak ayrılır. Trigliseritler enerjetiktirler. Kolesterin enerji verici değildir. Fosfo ve glükolipitler yapıtaşı olarak kullanılırlar. Lipitler kanda proteinlere bağlanarak dolaşırlar. Bu komplekslere “Lipoprotein” denir.

Lipoproteinler ültrasantrifüjlemedeki yoğunluklarına göre: Şilomikronlar, çok düşük dansiteli lipoproteinler (VLDL), düşük dansiteli lipoproteinler (LDL), ara dansiteli lipoproteinler (İDL) ve yüksek dansiteli lipoproteinler (HDL) diye beşe ayrılır. Bir lipoprotein ne kadar çok trigliserit taşıyorsa o kadar düşük yoğunluktadır. Dolayısıyla fazla aterojendir.

Hiperlipoproteinemiler de: a) Primer hiperlipoproteinemiler, b) Sekonder hiperlipoproteinemiler diye ikiye ayrılmaktadır.

Primer hiperlipoproteinemiler: 12-24 saatlik bir açlık döneminden sonra serum lipit değerinin normalden yüksek buunması halinde primer hiperlipoproteinemiden söz edilir. Ailenin diğer bireylerinde de ayni durumla karşılaşılırsa tanı kesinleşir. Sınıflama lipoprotein elektroforeziyle yapılmaktadır.

Sekonder hiperlipoproteinemiler: Nedeni belli olanlardır. En sık rastlanan nedenler şunlardır: İyi ayarlanmamış diabetes mellitus, alkolizm, pankreatitis, Zieve sendromu (alkoliklerde hiperlipidemi, hemolitik anemi ve ikter bulunması durumu), intra ve ekstrahepatik kolestaz, biliyer siroz, glükojen depo hastalığı tip I, nefrotik sendrom, hipotiroidi, gut, paraproteinemiler, bazı ilâçların kullanımı (östrojen, kontraseptifler, beta blokörler, tiazit grubu diüretikler).

Primer hiperlipoproteinemiler Friderichson sınıflamasına göre: Tip I hiperlipoproteinemi (Hiperşilomikronemi), Tip 2 A (Esansiel hiperkolesterine-mi), Tip 2 B (Mikst hiperlipoproteinemi), Tip 3 (Disbetalipoproteinemi), Tip 4 (Ailesel hipertrigliseridemi), Tip 5 (Karışık liperlipoproteinemi diye altı tipe ayrılmaktadır. Bunların içinde ateroskleroz yönünden en fazla önem taşıyanı Tip 2 A ve Tip 2 B dir. Tip 2 A, Tip 4 ve Tip 5’te ksantomların görülmesi karakteristiktir.

mmmmmm

Tedavi

Genel önlemler: Erişkinlerde 40 yaşından itibaren, ailesel anamnezi bulunanlarda daha erken yaşlarda serum kolesterin düzeyi kontrollarına başlanmalıdır. Yükseklik varsa trigliseridlere de bakılmalı ve özellikle LDL nin artıp artmadığı iyi bir şekilde izlenmelidir. Sekonder hiperlipoproteinemi ne-denleri de gözden uzak tutulmamalıdır.

Diyet: Yağlarla ilgili bir hiperlipoproteinemi formu olduğu için günlük yağ alımı Tip I de 30 grama kadar sınırlanır. Diğer tiplerde diyet ilkeleri pek değişik değildir. Tip 2 A ve B’de karbonhidratlar azaltılır, günlük kolesterin alımı 300 mg ı aşmayacak tarzda ayarlanır: Yumurta, sütlüler, kabuklu deniz ürünleri, yağlı koyun ve kuzu eti verilmez, doymamış yağ asitli bitkisel yağlar (ayçiçeği, mısır özü yağı) verilir. Tip 3 ve 4’te şişman hastaların kalori değeri düşük besinlerle beslenmeleri ve kilo vermeleri sağlanır. Alkol yasaklanır. Bitkisel yağlar verilir. Diyet % 40 karbonhidrattan, % 40 yağdan ve % 20 proteinden oluşur. Tip 5’te proteinden zengin bir diyet düzenlenir. Günlük karbonhidrat miktarı 125 g, yağ miktarı 70 g olarak hesaplanır. Az alkol verilebilir. Zeytinyağı sakıncalı değildir, diğer bitkisel yağların yerine çekinmeden kullanılabilir.

Önemli olan doymamış yağ asitleri arasındaki dengeyi sağlamaktadır: Omega-9 sınıfından zeytinyağı, omega-6 sınıfından ayçiçeği yağı, omega-3 sınıfından balıkyağı tercih edilmelidir. Bunlar vücutta birbirlerine dönüşmezler. Son yıllarda omega-3 yağ asitlerine özel bir önem atfedilmektedir. Bunlar balıklarda, morinadan elde edilen balıkyağında ve balık vücudu yağlarında bulunmaktadır. Epidemiyolojik araştırmalar, eykozapenten asidi ve dokozahekzen asidi içeren omega-3 yağ asitlerinin ateroskleroz tedavisinde ve iltihabı hastalıklarda, henüz kesinlik taşımayan bazı ümit verici sonuçlar getirmiştir. Balık etini sofralarından eksik etmeyenlerde aterosklerozun baş-kalarına bakarak % 50 oranında düşük görüldüğü ifade edilmiştir. Kırmızı etler yerine balık eti yenmesi ateroskleroz riskini azaltmaktadır. Eskimolar-da bu hastalığın çok seyrek görülmesi de bunu kanıtlar görünmektedir.

İlâç tedavisi: Klofibrat, gemfibrozil, nikotinik asit, kolistiramin, heparin, fenofibrat, lovastatin gibi ilâçlar kullanılmaktadır.

Klofibrat (Atrofort kapsül 500 mg): Tip 3 te ve hipertrigliseridemili tiplerde etkili olup VLDL yapımını azalttığı ifade edilmektedir.

Dozaj: Günde 3 defa birer veya 2 defa ikişer kapsüldür. 1-2 aylık kürler halinde veriyoruz ve kür bitiminde birkaç gün önce lipidleri kontrol edip ilâcın kesilmesine karar verdiğimizde 15 gün kadar uzanan bir progressif doz azaltması yapıyoruz. Bu suretle rebound efektini önlediğimize inanıyoruz.

Yan etkileri: Bulantı, karın ağrıları, deri döküntüleri.

Gemfibrozil (Lopid tablet 600 mg): Tip 3 te etkilidir. Trigliseritleri düşürür.

Dozaj: Günde 2 defa birer tablet.

Yan etkileri: Bulantı, miyozit.

Nikotinik asit (Ronicol ampul, Ronicol retard draje): Hem trigliseridin, hem de kolesterin’in düşürülmesi gereken Tip 2 A, Tip 2 B, Tip 3 ve Tip 4 te etkilidir.

Dozaj: Günde 2 defa birer draje ile başlanır, 2 defa 2 drajeye (2×300 mg) çıkılır.

Yan etkileri: Deride kaşıntılı kızarıklık, bulantı.

Kolestiramin (Questran): Toz halinde reçine preparatıdır. Barsaklara gelen kolesterini bağlayıp uzaklaştırmaya yarar. LDL kolesterin düzeyini düşürür.

Dozaj: Günde 3 defa 5 g. Paketlerin içindeki toz meyva suyuna karıştırılarak yemeklerden sonra alınır.

Yan etkileri: Meteorizm, konstipasyon.

Lovastatin (Mevacor tablet 20 mg): Endogen kolesterin sentezini inhibe eder. Özellikle hiperkolesterinemik ksantomatozlarda endikedir. Diyetle sonuç alınamayan primer hiperkolesterinemi vak’alarmda LDL kolesterini düşürmekte de kullanılır.

Dozaj: Akşam yemeğinde 20 mg.

Yan etkileri: Mide-barsak bozuklukları, görme bulanıklığı, başdönmesi, başağrısı, kas krampları, deri döküntüleri, uyku bozuklukları, tat alma bozuklukları.

Heparin (Liquemine, Heparin Novo): Lipoprotein lipazı aktive ederek hipertrigliseridemi vak’alarında etkili olur.

Dozaj: Haftada 2 defa 1 mi s.c.

Fenofibrat (Lipanthyl): Lipit düzenleyici olarak kullanılır.

Dozaj: Günde 3 defa 1 kapsül uzun süreli olarak verilir.

Kombine ilâç tedavisi: Hiperkolesterinemide nikotinik asit ve safra asitlerini bağlayan reçine (kolestiramin) birlikte kullanılabilir. Tip 3 te ve hipertrigliseridemide gemfibrozil (Lopid) veya klofibrat (Atrofort) tercih edilmelidir.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ